اعتیاد، مشکل پیجیده زیستی، روانی و اجتماعی

ما درباره هر موضوعی بخواهیم صحبت کنیم؛ باید شناخت کافی از آن موضوع داشته باشیم، آن را بشکافیم و ریشه‌یابی کنیم. تا زمانی که موضوعی را به‌ درستی نشکافیم به نتیجه درست نمی‌رسیم؛ باید بدانیم مواد مخدر چیست و به کدام قسمت‌های بدن آسیب وارد می‌کند و چه تأثیراتی بر فیزیولوژی بدن می‌گذارد. نمی‌توانیم همین‌طور بگوییم مواد مخدر یا اعتیاد بد است؛ بلکه باید موضوع را دقیق بررسی کنیم. هر ماده‌ مخدری که در بیرون از بدن یافت می‌شود چه محرک، چه مخدر و چه مسکن باشد، در واقع مشابه یا مرتبط با موادی است که بدن انسان نیز به‌صورت طبیعی تولید می‌کند. در گذشته اگر شخصی کمردرد داشت یا کودکی گوش‌درد می‌گرفت، گاهی از تریاک به‌صورت خوراکی یا دودی استفاده می‌کردند و درد او را کم می‌کرد.

در واقع، تریاک یک مسکن قوی بود و هدف از مصرف آن کاهش درد بود، نه این‌که برای خوش‌گذرانی استفاده شود. مصرف مواد مخدر ممکن است در ابتدا احساس افزایش نیرو و توانایی در انجام کارها ایجاد کند؛ اما به مرور زمان این وضعیت کاهش پیدا می‌کند و می‌تواند توانایی فرد را از بین ببرد. این موضوع شبیه پولی است که با بهره و نزول گرفته می‌شود، در ابتدا فرد احساس می‌کند پولی به دست آورده است؛ اما رفته‌رفته بدهی او افزایش پیدا می‌کند تا جایی که دیگر توان بازپرداخت آن را ندارد. مواد مخدر نیز می‌تواند چنین وضعیتی ایجاد کند، یعنی انرژی و توانی را که فرد احساس می‌کند به دست آورده است، به‌تدریج و با هزینه‌ای بسیار بیش‌تر از او پس می‌گیرد. وقتی موادمخدر از سد خونی مغز عبور می‌کند، بر سیستم‌های طبیعی بدن و مواد شیمیایی درون‌ریز آن تأثیر می‌گذارد.
 
در هر قسمتی از بدن که فرد احساس کمبود یا اختلال در عملکرد این سیستم‌ها داشته باشد، ماده بیرونی می‌تواند به‌طور موقت آن وضعیت را جبران کند. در نتیجه با ادامه مصرف سیستم طبیعی بدن تحت تأثیر قرار می‌گیرد و ممکن است تولید یا تنظیم برخی مواد و ناقل‌های شیمیایی کاهش پیدا کند. به‌مرور زمان بدن به ماده بیرونی وابسته می‌شود و شخص احساس می‌کند، برای تأمین نیاز خود مجبور است، ماده را از بیرون دریافت کند. ما نمی‌توانیم به همه مصرف‌کنندگان مواد مخدر با یک دید نگاه کنیم یا بگوییم هر کسی که اعتیاد دارد کارتن‌خواب است. یک فرد مصرف‌کننده که کارتن‌خواب است، با فردی که مهندس است؛ اما مصرف مواد دارد از نظر شرایط زندگی، اجتماعی و اقتصادی تفاوت‌های زیادی دارند.

بسیاری از افرادی که سال‌ها درگیر مصرف مواد هستند، آرزوی درمان و رهایی از مصرف را دارند؛ اما چون راه‌حل منطقی، علمی و صحیحی پیدا نکرده‌اند، به مصرف خود ادامه می‌دهند. اگر فردی بداند که مصرف مواد مخدر می‌تواند سلامت، توانایی و طول عمر او را به خطر بیندازد و هزینه سنگینی بر جسم و زندگی او تحمیل کند، با احتیاط بیش‌تری با این موضوع برخورد خواهد کرد. مصرف‌کنندگان موادمخدر را نباید افرادی فاقد عقل یا سلامت عقلی دانست. اعتیاد در بسیاری از موارد یک مشکل پیچیده زیستی، روانی و اجتماعی است و نمی‌توان آن را صرفاً به ضعف عقل یا اراده نسبت داد.

فرد مصرف‌کننده ممکن است از نظر عقل و توانایی تصمیم‌گیری در بسیاری از زمینه‌ها کاملاً سالم باشد؛ اما سیستم‌های فیزیولوژیک و عصبی مرتبط با مصرف و وابستگی در بدن او دچار اختلال شده باشند؛ بنابراین باید به جای تحقیر و طرد فرد به شناخت، درمان و بازسازی این سیستم‌ها توجه کرد. ما باید درباره هر موضوعی شناخت داشته باشیم و آن را بشکافیم و به اجزای مختلف تبدیل کنیم تا بتوانیم به نتیجه درست برسیم. همان‌طور که می‌گوییم: بشکافید آنچه شکافتنی است، در دل سنگ‌ها بروید و ترکیب‌ها را از یکدیگر جدا کنید پس برای شناخت اعتیاد نیز باید از سطح قضاوت و برچسب‌زنی عبور کنیم، موضوع را دقیق بررسی کنیم و ریشه‌های فیزیولوژیک، روانی و اجتماعی آن را بشناسیم؛ زیرا تنها با شناخت عمیق و بررسی علمی است که می‌توان به راه‌حل درست و مؤثر رسید.

منبع: سی‌دی بی‌عقلی
نویسنده: همسفر پروین رهجوی راهنما همسفر عفت (لژیون چهاردهم)
رابط خبری: همسفر زهرا رهجوی راهنما همسفر عفت (لژیون چهاردهم)
ویرایش: همسفر مهناز رهجوی راهنما همسفر مریم (لژیون پانزدهم) دبیر اول سایت
ارسال: همسفر سمیه رهجوی راهنما همسفر مریم (لژیون پانزدهم‌) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی کوروش آذرپور