عقل راهنمای درونی و چراغی در دل تاریکی‌ها

دایره گسترده وادی‌های کنگره۶۰ از اندیشه و تفکر آغاز می‌شود و در نهایت به محبت ختم می‌گردد. کنگره برای دستیابی به خودشناسی عمیق‌تر شهر وجودی هر انسان را به دو بخش اصلی تقسیم کرده است: صور آشکار و صور پنهان که صور آشکار، همان شکل ظاهری و بدنی فرد است که با چشم فیزیکی قابل رویت بوده و با حواس ظاهری قابل درک است؛ اما صور پنهان شامل اجزای غیرمادی مانند نفس، روح، عقل و ذهن می‌شود که با چشم سر دیده نمی‌شوند، هر چند حقیقت اصلی وجود انسان را شکل می‌دهند.

در وادی ششم با دو پارامتر اساسی از صور پنهان آشنا می‌شویم: عقل و نفس این دو محوری‌ترین عناصر در تعیین سرنوشت اخلاقی و رفتاری انسان به شمار می‌روند. عقل انسان یکی از بزرگترین و پاک‌ترین آفریده‌های الهی است که فر ایزدی دارد و از قدرت مطلق نشأت گرفته است. هر اندازه انسان در صراط مستقیم گام بردارد، به نیروی الهی نزدیک‌تر شده و عقلش نیرومندتر می‌گردد و برعکس هر چه از این راه دور شود، از قدرت عقل کاسته شده و توان تشخیص او ضعیف‌تر می‌شود.

عقل همچون راهنمایی درونی و چراغی در دل تاریکی‌ها انسان را به سوی خیر، صلاح و کمال هدایت می‌کند و او را از تصمیمات شتاب‌زده و احساسی برحذر می‌دارد. در درون ما همواره دو نیروی متضاد حضور دارند: نیروی مثبت که از  نور، امید و تعالی است و نیروی منفی که از تاریکی، ترس و تباهی به شمار می‌رود. در میانه این دو، نفس قرار دارد که نقش تصمیم‌گیرنده نهایی را ایفا می‌کند. این دو نیرو مدام در کشاکش‌ هستند؛ اما این نفس است که سرنوشت نهایی انتخاب‌های ما را رقم می‌زند.

مراتب نفس‌ شامل: نفس اماره که به بدی فرمان می‌دهد. نفس لوامه که سرزنشگر است و پس از خطا، وجدان را به بیداری می‌خواند. نفس مطمئنه که به آرامش رسیده و در آن انسان به اطمینان درونی دست می‌یابد. جایگاه هر شخص براساس میزان دانایی و مرتبه نفس او تعیین می‌شود. کسانی که در مراتب پایین‌تر نفس قرار دارند، معمولاً خواسته‌هایشان نامعقول و افراطی است و نیروهای منفی با آلوده‌سازی ذهن و وارونه‌نمایی مفاهیم، به راحتی می‌توانند خواسته‌های خود را بر نفس تحمیل کنند و انسان را اسیر توهمات و وسواس‌ها سازند.

عقل و نفس همواره در تقابل با یکدیگرند. صدایی که در درون می‌گوید: ناامید مشو به خدا توکل کن و تلاش کن. همان ندای عقل است که از منبع  الهی سرچشمه می‌گیرد، این صدا، مایه دلگرمی، پشتکار و امیدواری است و انسان را به سوی روشنایی رهنمون می‌سازد. در همان حال صدایی دیگر انسان را به تردید، ترس، اضطراب و ناامیدی می‌کشاند که همان نفس اماره است و او را تا مرز انهدام کامل پیش می‌برد؛ بنابراین درون هر انسانی همواره جنگی واقعی، پیچیده و همیشگی در جریان است، نبردی که سرنوشت نهایی او را رقم می‌زند.

در وادی ششم بیان شده است که روح با لطافت بی‌همتای خود، تحت اراده عقل راهبری می‌شود، این بدان معناست که وقتی عقل، فرمانروایی خردمندانه داشته باشد، روح که جوهره لطیف وجود ماست، در مسیر درست هدایت شده و تعالی می‌یابد؛ اما اگر نفس اماره بر عقل غلبه کند، روح نیز دچار خمودگی و سردرگمی می‌شود. ما در این مسیر می‌آموزیم که صدای درونی عقل را بشنویم، به دستوراتش عمل کنیم، به کارهایی که اراده کرده‌ایم متعهد باشیم و به قولی که به خود و دیگران داده‌ایم وفادار بمانیم. این خود نشانه‌ای از نزدیک شدن به فرمان عقل و نشانه بلوغ فکری و اخلاقی انسان است.

تا زمانی‌که عقل را به‌عنوان فرمانروای مطلق کشور وجودی‌مان نپذیریم، نمی‌توانیم به آرامش و آسایش واقعی برسیم و به حاکمی توانا بر خود تبدیل شویم. بسیاری از آشفتگی‌ها، اضطراب‌ها و بحران‌های روحی و روانی انسان، ریشه در غلبه نفس اماره و تضعیف عقل دارد. برای رسیدن به این مرحله، نیازی به تغییرات ناگهانی و بزرگ نیست، بهترین راه آن است که از فرمان‌های کوچک و روزمره آغاز کنیم. همین مسئولیت‌های به‌ظاهر ساده، مانند انجام به‌موقع کارها، راستی در گفتار، کنترل خشم، وفای به‌عهد و ترجیح مصلحت بلندمدت بر لذت لحظه‌ای هستند که به‌تدریج عقل را قوی می‌کنند و نفس را مطیع و رام می‌سازند. هر پیروزی کوچک بر نفس اماره، پله‌ای برای نزدیک شدن به فرمان عقل و گامی استوار در مسیر آرامش و آسایش پایدار است. همین گام‌های به ظاهر ساده‌اند که ما را به قله‌های بزرگ خودشناسی و تعالی می‌رساند.

نویسنده: مرزبان همسفر زهرا
رابط خبری: راهنمای تازه‌واردین همسفر بتول
عکاس: راهنمای تازه‌واردین همسفر اعظم
ارسال: راهنمای تازه‌واردین همسفر اکرم نگهبان سایت
همسفران نمایندگی اردستان