آشنایی با دستگاههای حیاتی انسان (دستگاه ایمنی - بخش دوم)

پاسخ دمايي (Temperature response):
پاسخ دمايي در التهاب كه يك مكانيسم موضعي هست، بطور موضعي ديده مي شود ولي برخي اوقات ميكروب در سرتاسر بدن پراكند شده و عفونت همه جا گسترش پيدا می کند، ما در هيپوتالاموس يک مركز داريم به نام مركز تنظيم دماي بدن، اين مركز در حكم يك تروموستات عمل ميكند و دماي بدن را در حدود 37 درجه نگه مي دارد.

مولكولهاي تب زا (پيروژن) كه از ميكروبها ترشح ميشوند اين مركز را به هم ميريزند و دماي آن را روي 38 يا 39 و يا بيشتر تنظيم مي كنند، در اين حالت فعاليت اكسيداسيون مواد بيشتر مي شود، در اين صورت تب عارض شده است، تب مثل يك شمشير دو دم عمل مي كند يعني مي تواند به مغز و بخصوص مغز كودكان در حال رشد آسيب بزند، از طرفي با سلب امكان فعاليت ميكروب رشد آن را كند مي كند.
 

تب به‌ دلايل مختلفي ايجاد مي‌ شود، عفونت‌ هاي ويروسي و باكتريايي از عوامل اصلي ايجاد تب هستند، اين ميكروارگانيسم ‌ها با ابتلاي افراد به بيماري‌ هايي نظير سرماخوردگي، گوش‌ درد، گلودرد، اسهال و استفراغ باعث تب مي ‌شوند.

هنگامي كه بدن به مقابله با ويروس‌ ها و باكتري‌ ها مي ‌پردازد، تب نشانه ي خوبي است، تب توليد گلبول‌ هاي سفيد خون را تحريک مي كند، اين سلول‌ هاي خوني با ويروس‌ ها مقابله مي ‌كنند.
 

علت تب در بيش از 90 درصد موارد، عفونت ‌هاي ويروسي است و احتياج به درمان خاصي ندارد، گاهي هم تب به‌ دنبال تداخلات دارويي و گرمازدگي ايجاد مي‌ شود.
 

همچنين، تب مقدار آهن خون را كه ماده ‌اي لازم و حياتي براي بقاي ويروس‌ ها و باكتري ‌هاست، پايين مي ‌آورد. به ‌علاوه، بسياري از ويروس ‌ها و باكتري ‌ها در درجه حرارت بالاي بدن، براي توليد مثل با مشكل روبرو مي‌ شوند، در نتيجه تعداد آنها كاهش مي ‌يابد.
 

امروزه بسياري از پزشكان پايين آوردن تب را توصيه نمي ‌كنند، مگر آنكه كودك را با مشكل مواجه كند.

بسياري از پزشكان توصيه مي‌ كنند كه به كودكان تب ‌دار داروهايي نظير استامينوفن و ايبوبروفن داده شود. هر دو اين داروها به‌ طور مساوي در كاهش تب مؤثرند، اما داروي ايبوبروفن براي كودكان كمتر از 6 ماه توصيه نمي ‌شود،زيرا اين دارو هرچند كه تب را در عرض يك ساعت پايين مي ‌آورد، ولي مشكلات گوارشي در كودك ايجاد مي‌ كند. به ‌خاطر داشته باشيد كه حتي برخي از داروهاي كم‌ خطر مانند استامينوفن ممكن است در كودك شما عارضه ايجاد كنند. آسپيرين در كودكان بايد با احتياط بسيار به‌ كار رود، زيرا عامل ايجاد بيماري نادر، ولي كشنده ي سندرم ري (Reye’s Syndrome) است كه به آسيب شديد مغزي و حتي مرگ در آنها مي ‌انجامد.

هرچند بسياري از كودكان با درجه ي حرارتي حدود 3/38 درجه ي سانتي‌ گراد بداخلاق و تحريك‌ پذير مي‌ شوند، گروهي ديگر با يك تب متوسط ممكن است بيمار هم به ‌نظر نرسند.

به طور کلي، هنگامي كه كودك تب مي‌ كند، ضربان قلب او بالا مي ‌رود، سريع ‌تر نفس مي‌ كشد و به مايعات بيشتري احتياج دارد. اين موارد در مجموع باعث مي ‌شود كه او احساس بيماري و پريشاني كند. تب خفيف اين مشكلات را به ‌وجود نمي ‌آورد.
 

حتي در افراد سالم درجه ي حرارت بدن از شخصي به شخص ديگر متفاوت است. درجه ي حرارت بدن حتي در يك كودك در طول روز تغيير مي ‌كند. درجه حرارت بدن در صبحگاه به كمترين حد خود مي ‌رسد و هنگام عصر بالا مي ‌رود. اين تغييرات درجه حرارت بدن، تقليد كننده تغييرات چرخه ي زيستي طبيعي است.

اگر تب كودك شما بيش از يك روز طول كشيد، دماي بدن او را با ذكر ساعات اندازه‌گيري، ثبت كنيد و در ساعات مختلف درجه حرارت بدن او را با هم مقايسه كنيد. حد نهايي درجه حرارت طبيعي دهان در حدود 37 و مقعد 5/37 درجه ي سانتي‌ گراد است.
 

اندازه‌ گيري درجه حرارت بدن و خواندن درجه به‌ ظاهر ساده، ولي تفسيرش مشكل است. آيا واقعاً كودك شما بيمار است يا اينكه پوشيدن لباس‌ هاي ضخيم درجه حرارت بدن او را بالا برده است؟ شايد هم او به ‌طور طبيعي از بقيه همسالان خود گرم‌ تر است.

كودكي كه به ‌نظر سالم مي ‌آيد و خودش هم اظهار ناراحتي نمي‌ كند و بي ‌قرار نيست، اگر درجه حرارت بدنش در حدود 2/37 درجه سانتي ‌گراد شد، جاي نگراني نيست.
 

تشنج ناشي از تب در 3 تا 4 درصد كودكان 9 ماهه تا 5 ساله اتفاق مي ‌افتد. شيوع اين تشنج‌ ها در پسران بيشتر است و چند دقيقه به‌ ‌طول مي‌ انجامد. هرچند تشنج ‌ها بسيار خطرناك به‌ نظر مي‌ رسند، باعث صدمه به كودك نمي ‌شوند.

مكانيسم دقيق اين تشنج ‌ها شناخته ‌شده نيست، اما پزشكان معتقدند بيشتر زماني اتفاق مي ‌افتند كه در ساعات اوليه شروع تب، درجه حرارت بدن به‌ سرعت بالا رود.

اگر كودك شما دچار تشنج ناشي از تب شد، چشم‌ هايش به سمت بالا حركت كرد، اندامش سفت شد و حركات پرشي در تمام بدنش مشاهده شد، سريعاً با اورژانس تماس بگيريد يا او را به نزديك‌ ترين مركز درماني برسانيد.
 

اينكه تشنج به ‌دنبال تب رخ داده يا علل ديگري باعث آن شده ‌اند، نياز به ارزيابي دقيق پزشكي دارد.
 

گفته مي شود تنها در يك ‌سوم از كودكاني كه تشنج ناشي از تب را تجربه كرده ‌اند، در طول يك سال بعدي باز هم اين عارضه به‌ سراغشان مي‌ آيد.
 

نكته ديگر اينكه، بيشتر كودكاني كه دچار تشنج‌ هاي پياپي ناشي از تب مي ‌شوند، رشد و تكامل طبيعي خواهند داشت.
 

پروتئين ها (Proteins) :
در دفاع غير اختصاصي مولكولهاي پروتئيني هم نقش دارند . مثلا اينترفرون كه از سلولهاي آلوده به ويروس ترشه ميشود و سبب ممانعت ورود ويروس به سلولهاي سالم ميشود يكي از اين پروتئين ها است . اينتر فرون ترشح شده در برابر يك ويروس ميتواند از بدن در برابر ويروسهاي ديگر هم دفاع كند . پس اين ماده در دفاع غير اختصاصي نقش دارد.
 

از مهمترين و جالب ترين پروتئينهاي سيستم ايمني در همه مهره داران ، پروتئين هاي سيستم كمپلمان يا پروتئين هاي مكمل هستند . اين پروتئين ها كار ديگر اجزاي سيستم ايمني را كامل ميكنند . اين سيستم پروتئيني متشكل از تعداد لااقل بيست پروتئين هست كه در خون وجود دارند و از كبد يا ماكروفاژها و يا برخي سلولهاي جدار روده ترشح شده اند . اين پروتئين ها بطور طبيعي در خون غيرفعالند . اما اگر با باکتريها برخورد بكنند به شكل آبشاري فعال ميشوند . تا اينكه در نهايت ميليونها عدد پروتئين فعال بشود . پروتئن هاي آخري كه فعال ميشوند يك مجموعه پروتئيني سيلندر مانند مي سازند كه بي شباهت به يك كانال نيست.

اين كانال به دليل خاصيت آب گريزي كه دارد به راحتي در غشاي ميكروبها جاي ميگيرد و درون سلول را به بيرون سلول متصل ميكند . اين همان و تخليه سلول همان . از اين كانالها آب فراوان وارد ميكروب ميشود تا اينكه باكتری بتركد و يا اينكه محتويات باكتري مجددا از طريق همين منافذ تخليه بشود . ماجراي فعال شدن اين پروتئين ها كه نهايتا به تشكيل حلقه ها يا سيلندرهاي پروتئيني منجر ميشود ، بسيار جالب توجه و موضوع پيچيده اي هست. در كنار تشكيل اين سيلندرها ( كه به آنها كمپلكس حمله غشايي نام نهاده اند ) مواد ديگري هم تشكيل مي شوند كه در التهاب و جذب سلولهاي خوني سفيد به موضع زخم نقش دارند .

تفاوت پوست مر دان و زنان :
بدن انسانها عموماً شباهت زیادی بهم داشته و تنها در موارد جزئی با هم متفاوت میباشد .پوست نیز از این مقوله مستثنی نمیباشد . جنسیت، مهمترین عامل ایجاد تفاوت در پوست است .
 

- ترشحات غدد جنسی مردانه، بر ضخامت پوست استحکام لایه های درم می افزاید .

- پوست مردان پر موتر و زبرتر از پوست زنان است.
 

- غدد عرق ریز مردان بیشتر از زنان است .

- ملانین بیشتری در سلولهای پوست مردان وجود دارد که به همین دلیل ، پوست مردان غالباً تیره تر از پوست زنان است .

- پوست مردان به علت تولید بیشتر مواد مترشّحه غدد چربی ، چربتر است .
 

- مواد شیمیایی مترشّحه از غدد زنانه ، پوست را صافتر و لطيفتر میکند .

- موی بدن زنان کمتر و نازکتر از مردان است اما موی سرشان از نظر طول قابلیت رشد بیشتری دارد .
 

- مردان به نسبت زنان ریزش موی بیشتری دارند . در سنین کهولت ، قسمتهایی از موی مردان کم پشت شده و بقیه به سفید یا خاکستری میگراید.

- نژاد ، اثر بسیار اندکی بر روی پوست انسانها دارد و تنها تفاوت آن به پراکندگی غدد داخل پوست منحصر میشود ، رنگ تیره بر سلولهای خاصی در پوست باز میگردد که تقریباً تعداد آنها در تمامی انسانها مشابه است در بعضی از نژادها ، سلولها بزرگتر بوده و تولید ملانین بیشتری مینماید .

- سایر عوامل نظیر رنگ مو و میزان لطافت پوست موروثی است .

فیزیولوژی مو :

1) مرحله آناژن (Anagen) :
این مرحله،‌ مرحله رشد مو است که بین 2 تا 8 سال طول می‌ کشد. در طول این دوره، سلول‌ ها در پاپیلا یا جوانۀ مو به سرعت تقسیم می ‌شوند و تنه مو در حالی که از پیاز مو به سمت بالا می ‌‌آید و از منفذ آن خارج می‌ شود، کراتینی یا شاخی می ‌شود .

در همین حال پیاز مو به بخش ‌های عمیق ‌تر پوست (درم) نفوذ می ‌کند تا تغذیه لازم را به دست آورد. افرادی که مرحله رشد طولانی آناژن را دارا می باشند، می ‌توانند موهای بسیار بلندی داشته باشند، دیگران که در این مرحله رشد موی‌شان کوتاه است، موهای چندان بلندی نخواهند داشت .

مو با سرعت 1/25 سانتی ‌متر در ماه رشد می‌ کند، بنابراین مویی که کوتاه نشود، ممکن است بین 20 تا 30 سانتی‌ متر رشد کند.مرحله فعال یا آناژن خاتمه یافته و مرحله دیگری به نام کاتاژن شروع می شود 85 درصد از موها در مرحله آناژن می باشند.

2) مرحله کاتاژن(Catagen) :
به دنبال مرحله آناژن، مرحله کاتاژن رخ می ‌دهد که یک مرحله کوتاه بین دو تا چهار هفته‌ است. در این مرحله که بخشی از یک فرایند ایجاد موی جدید است،‌ پیاز موی قدیمی تحلیل می ‌رود و رشد مو متوقف می‌ شود، ‌اما مو نمی ‌ریزد. در طول مرحله کاتاژن، پیاز مو تحلیل می‌ رود و اندازه آن به یک ششم طول طببیعی‌‌اش‌ می ‌رسد.

بخش پایینی پیاز مو تخریب می ‌شود،‌ جوانه مو درون بخش عمقی پوست(درم) تحلیل می ‌رود، و پیاز مو از جریان خون جدا می ‌شود و نهایتا در حالی که پیاز مو در حال متلاشی شدن است،‌ تنه مو به بالا رانده می‌ شود. در این مرحله ، مرحله سوم حیات مو شروع می شود. یک درصد مو ها در مرحله کاتاژن می باشند.

3- مرحله تلوژن (Telogen):
در مرحله بعد، فولیکول یا پیاز مو به مرحله تلوژن یا استراحت وارد می‌ شود، که دو تا چهار ماه به طول می ‌انجامد. در این دوره مو، هنوز رشد نمی ‌کند، اما متصل به پیاز مو باقی می ‌ماند، در حالی که جوانه مو درون بخش عمقی پوست(درم) وارد یک مرحله استراحت شده است. حدود 10 تا 15 درصد از همه موها در هر زمان در این مرحله قرار دارند .بعد از این که مرحله تلوژن کامل شد، مو به مرحله آناژن باز می ‌گردد. در این زمان است که تنه موی جدید تشکیل می ‌شود و موی قدیمی را به بیرون می‌ راند و مو می ‌ریزد.در هر روز به خاطر این روند طبیعی رشد مو،‌ به طور متوسط 50 تا 100 تار مو می‌ ریزد. این ریزش مو طبیعی است و همان موهایی است که شما هر روز هنگام دوش گرفتن یا شانه کردن مو متوجه ریزش آن ها می ‌شوید.

گردآوری: رضا فراهانی
منبع: وبلاگ لژیون علی خدامی، رفرنس: سایت های پزشکی رشد و ویکی پدیا، سایت دکتر صحرایی