چراغی برای انتخاب‌های درست

در مورد دستور جلسه هفتگی دانایی، دانایی‌مؤثر، سواد گفت‌و‌گویی با همسفر فهیمه ترتیب داده‌ایم در این گفت‌وگو همراه ما باشید.

در کتاب «عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر» دانایی چگونه تعریف شده است؟

در کتاب عبور از منطقه ۶۰ درجه زیر صفر، دانایی؛ یعنی شناخت انسان از خودش، خواسته‌هایش و مسائل اطرافش، دانایی از سه ضلع تشکیل شده است تفکر، تجربه و آموزش. تفکر به ما کمک می‌کند درست فکر کنیم و قبل از تصمیم‌گیری عجولانه عمل نکنیم. تجربه به ما درس زندگی می‌دهد تا از اشتباهات گذشته‌ خود درس بگیریم. آموزش هم باعث افزایش آگاهی ما می‌شود و کمک می‌کند از تجربه دیگران استفاده کنیم. دانایی فقط داشتن اطلاعات نیست؛ بلکه توانایی تشخیص درست از نادرست است. دانایی به ما کمک می‌کند خواسته‌های خود را بشناسیم و بتوانیم آن‌ها را بهتر کنترل کنیم. با تفکر، تجربه و آموزش، شناخت ما بیش‌تر می‌شود و در نتیجه انتخاب‌های درست‌تری خواهیم داشت. انسان دانا کمتر تحت تأثیر احساسات قرار می‌گیرد و در برابر مشکلات تصمیم منطقی می‌گیرد؛ پس دانایی باید در رفتار ما خود را نشان دهد تا بتواند مسیر زندگی ما را تغییر دهد.

چه موقع دانایی ما به دانایی مؤثر تبدیل می‌شود؟

دانایی زمانی به دانایی مؤثر تبدیل می‌شود که از مرحله دانستن عبور کنیم و بتوانیم دانسته‌های خود را در زندگی به کار بگیریم. ممکن است انسان مطالب زیادی بداند؛ اما در زمان عمل نتواند از دانسته‌هایش استفاده کند. در این حالت هنوز دانایی او مؤثر نشده است. دانایی مؤثر یعنی «تفکر، تجربه و آموزش» را عملی کنیم؛ یعنی در زمان تصمیم‌گیری از آگاهی خود استفاده کنیم. مثلاً اگر بدانیم کاری اشتباه است، آن را انجام ندهیم. اگر رفتاری به ما آسیب می‌زند، آن را تغییر دهیم. دانایی مؤثر باعث تغییر نگرش و رفتار انسان می‌شود. به ما کمک می‌کند انتخاب‌های درست‌تری داشته باشیم، در مشکلات به جای واکنش احساسی، فکر کنیم، نتیجه تصمیم‌های خود را قبل از عمل در نظر بگیریم و مسئولیت انتخاب‌های خودمان را بپذیریم. دانایی مؤثر با تمرین و تکرار در زندگی قوی‌تر می‌شود. هر تجربه‌ای می‌تواند به افزایش دانایی ما کمک کند. آموزش بدون عمل به تنهایی کافی نیست. دانستن زمانی ارزشمند است که تبدیل به عمل شود؛ پس معیار دانایی مؤثر، تغییر واقعی در رفتار ما است. هر جا دانسته‌های ما باعث عمل درست شود، دانایی مؤثر شکل گرفته است.

دانایی مؤثر چه تأثیری در تصمیم‌گیری‌های روزمره و حل مشکلات دارد؟

دانایی مؤثر در تصمیم‌گیری‌های روزمره نقش مهمی دارد. باعث می‌شود قبل از هر کاری خوب فکر کنیم و بدون عجله و از روی احساس تصمیم نگیریم. کمک می‌کند نتیجه انتخاب‌های خود را بهتر ببینیم. در هنگام مشکلات، به جای فرار کردن فکر می‌کنیم و به دنبال راه درست برای حل مشکل می‌گردیم. دانایی مؤثر باعث می‌شود تجربه‌های گذشته را به کار بگیریم، از اشتباهات خود درس بگیریم و آن‌ها را تکرار نکنیم. همچنین از آموزش‌ها و تجربه دیگران استفاده کنیم. این دانایی باعث افزایش قدرت تشخیص ما می‌شود. کمک می‌کند بین خواسته درست و نادرست تفاوت بگذاریم. در تصمیم‌های مهم، کمتر تحت تأثیر دیگران قرار می‌گیریم. مسئولیت انتخاب‌ها و تصمیم‌های خود را می‌پذیریم و در برابر مشکلات صبر و آرامش بیشتری داریم. به جای پاک کردن صورت مسئله، آن را بررسی می‌کنیم. سعی می‌کنیم علت مشکل را پیدا کنیم و بعد با تفکر و آگاهی برای آن راه‌حل پیدا کنیم. در نتیجه تصمیم‌های ما منطقی‌تر و درست‌تر می‌شود. دانایی مؤثر باعث رشد و تغییر رفتار انسان می‌شود و در نهایت مسیر زندگی ما را به سمت بهتر شدن هدایت می‌کند.

از نظر شما مهم‌ترین مانع رسیدن یک شخص به دانایی مؤثر چیست؟

به نظر من، مهم‌ترین مانع رسیدن به دانایی مؤثر، منیت انسان است. وقتی دچار منیت می‌شویم، فکر می‌کنیم همیشه حق با ما است. در نتیجه کمتر به حرف و تجربه دیگران توجه می‌کنیم. اشتباهات خود  را به راحتی نمی‌پذیریم. گاهی غرور اجازه نمی‌دهد آموزش بگیریم. گاهی هم از تجربه کردن و تغییر کردن می‌ترسیم. یکی دیگر از موانع، تصمیم‌گیری از روی احساسات است. ممکن است بدانیم کاری اشتباه است؛ اما باز هم انجامش می‌دهیم؛ چون خواسته‌های نفس بر دانایی غلبه می‌کند. عجله و نداشتن تفکر هم مانع دانایی مؤثر می‌شود. برای رسیدن به دانایی؛ باید خودمان را ببینیم، اشتباهات خود را بپذیریم و از آن درس بگیریم؛ باید همیشه آماده آموزش گرفتن باشیم و از تجربه دیگران استفاده کنیم. دانستن به تنهایی کافی نیست؛ باید دانسته‌های خود را در زندگی اجرا کنیم. هر چه منیت کمتر شود، پذیرش ما بیش‌تر می‌شود؛ پس باید این مانع را کنار بگذاریم تا راه رسیدن به دانایی مؤثر هموارتر شود.

مصاحبه‌کننده: همسفر ریحانه رهجوی راهنما همسفر عاطفه (لژیون سوم)
طراح سؤالات: همسفر زهره رهجوی راهنما همسفر زهره (لژیون اول) و همسفر فاطمه رهجوی راهنما همسفر معصومه (لژیون دوم)
عکاس: همسفر مهناز رهجوی راهنما همسفر معصومه (لژیون دوم)
ارسال: همسفر آرزو رهجوی راهنما همسفر عاطفه (لژیون سوم) نگهبان سایت
همسفران نمایندگی بیرجند